Bilim & Teknoloji

Stres, Beyindeki Elektriklenmeler, Empati ve Ahlak

Sanal Beyin Kolektif Kozmos
man showing virtual brains on open palm, idea concept

 

Yoğun ve tempolu işlerde çalışan insanların, dürtülerinin kontrolünü kaybedip bazen agresif, bazen de kaba olmaları bir tesadüf mü? Bu karakterlere sahip insanların özellikle bu tür işlerde çalışmayı seçtiklerini söylemek kolaya kaçmak oluyor. Bu işe başlarken tamamen farklı davranışlara sahip olan insanların zaman geçtikçe bu karakterleri edinmesinin sebebi kronik stresin beyindeki elektrik hatlarını etkilemesi olabilir mi?

Yapılan bilimsel araştırmalar da karakterden çok iş yerindeki stresin buna neden olduğunu doğruluyor.

Stres, Beyin İçinde Mantıklı Düşünmeyi Sağlayan Ana Bölgelerin Küçülmesine Neden Oluyor

Prefrontal korteks olarak adlandırılan ve mantıkla ilişkilendirilen beynin ön bölümü, pek çok işlevinin yanında beynimizin duygusal bölümünüde  kontrol altında tutar ve karşılaştığımız sorunları değerlendirip bir karara varmak için beynimizdeki ödül bölümüyle iletişime geçer. Sorunları değerlendirirken beyin, deneyimlerden ve öğrenilenlerden faydalanmak isteyecektir. Bunun için de hafıza merkezi olan Hippocampus’a uğramak zorundadır. Stresle ilgili yapılan çalışmalar iş hayatında sürekli maruz kalınan stresin, beynin mantıklı düşünmek için kilit noktası olan bölümlerinin küçülmesine neden olduğunu gösteriyor.

Stres ve Dürtüleri Kontrol Etme

Prefrontal korteksin içinde dürtülerin kontrol edilmesi, ihtiyatsız davranma ve riskli davranışlarla ilişkilendirilen bir bölge(dorsomedial korteks) bulunur. Bu tür davranışlarla beynin prefrontal korteksinin büyüklüğü arasında bir ters ilişki vardır. Depresyonla mücadele etmeye çalışan insanların beyinlerinin bu bölgesine taramayla bakıldığında, genellikle bu bölgenin küçüldüğü görülür. Kronik stresin depresyonu tetiklediği biliniyor. Bunun dışında tramva sonrası stres bozukluğu hakkında çocuklar üzerinde yapılan bir araştırmaya göre durumun ciddiyetiyle doğru orantılı olarak dorsomedial korteks’de de küçülme gözlenmiştir.

Ancak yine de, stresin bu bölgenin küçülmesine neden olduğunun doğruluğunu onaylamak için daha fazla araştırmaya ihtiyacımız var.

Stres ve Ahlaki Davranış

Kronik stesin beyindeki nörotransmitterlara ve seratonine olan doğrudan etkisi dolayısıyla kişinin empati ve ahlak duruşu değişiklik gösterebilir. Seratonin ve depresyon arasındaki ilişki karmaşık olmasına rağmen, en etkili anti-depresanların seratonin hormonunu arttırarak hastayı tedavi ettiği bilinmekte.

Yapılan araştırmalara göre kronik stres kullanılabilir seratonin miktarını düşürmekte.

Bu sene başında yapılan çarpıcı bir araştırmaya göre, vücuttaki seratonin miktarının değişmesi durumunda, kişinin ahlaki pusulasında gözle görülür yön değiştirmeler olmaktadır. Sağlıklı bireylerle yapılan bir deneyde, araştırmacılar katılımcılara belli bir para ödülü karşılığında kendilerine ve diğer insanlara elektrik verip vermeyeceklerini sordular. Katılımcıların seratonin miktarı ne kadar yüksekse, para ödülü ne kadar cezbedici olursa olsun, bu anlaşmayı yapmakta o kadar çekingen oldukları gözlendi. Bu dikkat çekici araştırma seratonin seviyesinin kibarlık, empati ve ahlaki davranışlar ile ne kadar ilişkili göstermektedir.

 

Kronik Stres Kişiliğin Değişmesine Neden Olabilir

Bu bulguları doğrulamak ve bu dinamiklerin kronik stres bağlamında nasıl anlamlandığını görmek için daha fazla araştırmaya ihtiyacımız var. Araştırmaların iddia ettiği gibi, eğer kronik stres seratonini kaygı duyulacak bir seviyeye çekiyorsa, bu dengesizliğin insanların kararlarında, empati yeteneğinde ve hatta kişiliğinde değişikliklere sebep olma ihtimali çok yüksek.

Bazı sektörler yarattıkları stres dolayısıyla kötü nam salmış durumda  ve belki de o sektörlerde çalışan insanların dürtülerinin kontrollerini kaybetmeleri, agresif olup empati yeteneklerini kaybetmeleri tesadüf değildir. Bu davranışların kronik stresin beyinde sürekli birikmesi sonucu oluştuğunu söylemek tatmin edici bir açıklama.

Beyinde oluşan bu değişimler stresi önleme stratejileriyle kontrol altında tutularak negatif özellikler tersine çevirilebilir. Bunun yanında, agresiflik ve kabalığın azalması, işyerinde empatinin ve takım çalışmasının artması da sağlanabilir. Yüksek stresli işler evliliğe de zarar verdiği ve ilişkilerin bitmesine neden olduğu gerekçesiyle sıklıkla eleştirilmektedir. Bu yüzden, kronik stresin zararlarıyla mücadele etmek ilişkilerdeki bu tür çöküşlerin de önüne geçmek için önem arzediyor.

Stres ve moral bozukluğu yaşamanın yaygın olduğu askerlik, doktorluk, özel şirket çalışanlığı gibi alanlar empati ve mutluluk seviyesinin olabildiğince yüksek tutulduğu alanlara dönüştürülmelidir. Sağlık sektörü, uluslararası ilişkiler ve diplomasi gibi alanlar toplumsal hayatta çok geniş etkiler barındırdığı için bu alanlarda çalışan bireylerin stressiz bir iş ortamında bulunması, toplum ahlakının rayına oturmasında şüphesiz ki çok etkili olacaktır.

 

Yazı:Mithu Storoni

Bizi Takip Edin

Haber Bültenimize Abone Olun

error: İçeriğin İzinsiz Kopyalanması Yasaktır.