Bilim & Teknoloji

Evrendeki En Büyük Şey Nedir?

Galaksideki En Büyük Şey - Kolektif Kozmos
Credit: Nature Video

Bilim insanları Laniakea olarak bilinen, Dünya’nın içinde bulunduğu Samanyolu galaksisine ve daha birçok galaksiye ev sahipliği yapan muazzam gökada süperkümesinin ilk haritasını oluşturdular. Nature dergisinin videosundan yakalanan bir görüntü olan bu bilgisayar simülasyonu, devasa süperkümeyi betimliyor. Simülasyonda Samanyolu’nun yeri kırmızı bir noktayla gösteriliyor.

Uzaydaki uzun mesafeler ve büyük nesnelerle ilgilenmeye alışkınız. Nesnelerin kozmik şemasında Dünya epey küçük kalıyor. Güneş sistemimizde bile, Jüpiter ve Güneş’le kıyaslandığında Dünya oldukça küçük görünüyor. NASA’ya göre Jüpiter’e 1000 Dünya sığabilir. Öte yandan, Cornell Üniversitesi de Güneş’in boyutunun Dünya’dan en az bir milyon kat daha büyük olduğunu öne sürüyor.

Bildiğimiz en büyük yıldızlarla kıyaslandığında Güneş bile ufacık kalıyor. Güneş, G-tipi yıldızlar sınıfından, yani bir sarı cüce. Dolayısıyla kozmik ölçekte ortalama boyutlarda. Fakat bazı “hiperbüyük” yıldızlar çok daha büyük. Muhtemelen bilinen en büyük yıldız, 1700’den fazla Güneş’i içine alabilecek boyutta olan UY Scuti. Kütlesi Güneş’in yalnızca 30 katı kadar. Bu da uzayda kütle ile boyutun birbiriyle orantılı olmak zorunda olmadığını gösteriyor.

Büyük kozmik nesneler listesinde yukarılara çıktıkça karşımıza çıkacak bir diğer yapı da kara delikler. Daha da özelleştirmek gerekirse, genellikle galaksinin merkezinde bulunan süper kütleli kara delikler. Samanyolu’nda kütlesi Güneş’in dört katı olan böyle bir kara delik bulunuyor. En büyük süper kütleli kara delik Güneş’in yaklaşık 21 milyar katı kütleye sahip ve bünyesinde 1000’den fazla galaksi barındıran Saç Kümesi’nde bulunuyor.

Bir önceki paragraftan anlaşılacağı üzre, evrende süper kütleli karadeliklerden bile daha büyük şeyler var. Galaksiler yıldız sistemlerinin birleşiminden oluşur ve gezegenler, yıldızlar, asteroitler, kuyrukluyıldızlar, cüce gezegenler, gaz, toz ve daha birçok yapı bu sistemlerin içinde bulunur. NASA’ya göre Samanyolu galaksimiz 100.000 ışık yılı uzaklıkta. Işık yılı terimi ise ışığın bir yılda aldığı yolu ifade ediyor. En büyük galaksilerin hangileri olduğunu belirlemek zor, çünkü kesin sınırları yok. Fakat bildiğimiz en büyük galaksiler milyonlarca ışık yılı uzaklıkta.

Nihayet evrendeki en büyük yapılara yaklaşmaya başlıyoruz. Galaksiler genellikle galaksi kümeleri adı verilen gruplar halinde çekim kuvvetiyle bir arada duruyor. Örneğin Samanyolu, Andromeda galaksisini de içine alan ve yaklaşık yirmi dört galaksiyi kapsayan küçük Yerel Grup’un bir parçası. Gökbilimciler, ilk bakışta, bu yapıların evrendeki en büyük yapılar olduğunu düşünmüşlerdi. Ancak, 1980’li yıllarda, bu galaksi kümelerinin de çekim kuvveti sayesinde bir arada durduğunu ve bir süperkümede birbirine bağlandığını fark ettiler.

En Büyük Süperküme Hangisi?

Evrende bilinen en büyük süperküme, Hercules-Corana Borealis Büyük Duvarı’dır. Küme, ilk kez 2013 yılında keşfedildi. O zamandan bu yana aynı kişinin liderlik ettiği ekipler bu süperkümeyi defalarca incelediler. Yapı o kadar büyük ki ışığın bir ucundan diğerine gitmesi 10 milyar yıl sürüyor. Karşılaştırabilmeniz adına bir hatırlatma: evren yalnızca 13.7 milyar yıllık.

Bu süperkümeyi ilk kez, Macaristan Ulusal Halk Sağlığı Üniversitesi’yle çalışan Istvan Horvath liderliğindeki araştırma ekibi, gama-ışın patlamaları adı verilen kısa kozmik olguları incelerken keşfetti. Gama ışın patlamalarının süpernovalardan veya ömrü bitince patlayan yıldızlardan geldikleri düşünülüyor.

Büyük yıldızların yoğun alanlarda toplanma eğilimi olduğu için, gama-ışın patlamalarının çok büyük kütlelere sahip yapıların evrende nerelerde bulunduğunu doğru bir şekilde gösterdiği düşünülüyor. İlk inceleme, gama ışınlarının özellikle 10 milyar ışık yılı uzaklıkta, Hercules ve Corana Borealis takımyıldızlarına doğru yoğunlaştığını ortaya çıkardı.

Fakat bu büyük yapının nasıl bu kadar büyüdüğü sorusunun cevabı bilinmiyor. 2013 yılında, (space.com’un eş sitesi) Discovery News’teki bir makalede, bu yapının kozmolojinin bir ilkesine veya evrenin nasıl oluşup evrildiğine ters düştüğüne dikkat çekiliyor. Daha açık konuşmak gerekirse, bu ilkeye göre, yeterince büyük ölçekte bakıldığında maddenin homojen olması gerekiyor. Fakat bu küme homojen değil.

Güney Karolina eyaletindeki Charleston Üniversitesi’nden gökbilim araştırmacısı Jon Hakkila, 2014’te yayımlanan bir basın bülteninde, “Ben bu yapının var olamayacak kadar büyük olduğunu düşünürdüm. Eş yazar olduğum halde bile hala şüphelerim var.” dedi. Araştırmacıların, küçük bir ihtimal de olsa, o yönde bir dizi rastgele gama ışını görmüş olabileceğini, fakat bu ihtimalin yüzde birden çok daha düşük olduğunu söyledi.

“İşte bu sebeple yapının var olduğuna inanıyoruz.” diye ekledi. “Evrenin homojenlik ilkesini ihlal eden başka yapılar da var. Örneğin, Sloan Büyük Duvarı ve Büyük Kuasar Grubu homojenlik ilkesine aykırı yapılardan ikisi. Bu nedenle, pekâlâ başkaları da olabilir, hatta daha büyük yapılar da olabilir. Her şeyi zaman gösterecek.”

Kolektif Kozmos’da yayımlanan, yazar veya çevirmenlerimize ait herhangi bir yazı, çeviri, makale veya haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz ve yayınlanamaz. Sitemizde yer alan içeriklerin izinsiz kullanımı halinde muhataplar hakkında hukuki yollara başvurma hakkımız saklıdır.

Yazan: Elizabeth Howell, Space.com Contributor

Yazının Orijinal Linki

Bir Yorum Yazın

Yorum yazmak için tıklayın

Bizi Takip Edin

Haber Bültenimize Abone Olun

error: İçeriğin İzinsiz Kopyalanması Yasaktır.