Bilim & Teknoloji Sahte Bilim

Burçlar Hakkındaki Gerçekler

Yıldız Haritası - Kolektif Kozmos
Credit: NASA

Güneş, yıl boyunca ekliptik düzlemde hareket eder. Bu sırada da 12’si “klasik” Zodyak (burçlar kuşağı) olmak üzere 13 takımyıldızdan geçer.

Bazen ana akım medyanın geçmişte karışıklığa yol açmış bir olayı sakin geçen bir günde sırf ortalığı karıştırmak ve halkı bir kez daha çileden çıkarmak için tekrar gündeme getirdiğini düşünüyorum. Yaklaşık bir ay önce NASA’nın burçları değiştirdiğine dair haberler ortalıkta dolaşarak insanları kızdırmaya başladığında yapılan da kesinlikle buydu.

İşte bakın, New York Daily News’in 27 Eylül tarihli sayısının 3. sayfasındaki haberi aynen şöyleydi:

“NASA’nın, 3000 yıl önce Babillilerin buluşundan bu yana burçlar üzerinde ilk kez değişiklik yapması herkesi sarstı. Burçların daimi takipçileri bile küplere bindi, tıpkı Akrep burcu gibi. 13. burç olan Ophiuchus (Yılancı) burcunun tanınması, kaosu daha da tetikledi. Fakat NASA’nın bu yenilik için sebepleri vardı: Gökyüzü artık 3000 yıl öncekinden farklı görünüyor, Dünya’nın ekseni değişti ve Yılancı burcu en başta düzenliliği sağlamak adına es geçilmişti. Aslında hep oradaydı.” [Insight Astronomy Photographer of the Year 2016: Amazing Photos]

İlk satırdaki “NASA’nın, 3000 yıl önce Babillilerin buluşundan bu yana burçlar üzerinde ilk kez değişiklik yapması” ifadesini gördüğümde içtiğim çay neredeyse burnumdan gelecekti. Tabii ki bu “kozmik açıklama” hızla yayıldı. O gün neredeyse tüm kanallardaki akşam haberlerinde birkaç dakika boyunca burçların nasıl birdenbire değiştirildiği haberi gösterildi.

Biraz Araştırma Yapsalardı…

Sanırım o gün tüm medya belleğini yitirmişti ya da en azından hafızaları çok kısa süreliydi. Ama bu durum muhtemelen kısa bir araştırmayı çok görmelerinden kaynaklanıyordu.

Bu sözde tartışmanın ateşi, altı yıldan daha kısa süre önce körüklendi. O zaman NASA’nın bu haberle ilgisi yoktu. 2011’in ocak ayında, Minneapolis’teki bir gazete,  Dünya’nın ekseni yönünde gerçekleşen ve gökbilimcilerin “devinim” adını verdiği doğal bir sarsıntının, yıldızların konumunun değişmesine ve “geleneksel” burçlarından sapmasına yol açtığını yazdı. Bunda bir tehlike yoktu.

Geçen ayki sözde “NASA duyurusu” gibi, Minnesota Planetaryum Topluluğu’nun yönetim kurulu üyesi Parke Kunkle’dan alıntı yapan 2011 tarihli rapor da hızla yayıldı. Ancak, ne ironiktir ki, Kunkle’ın “açığa çıkardığı” şey hiç de yeni değildi. Aslında gazetelerin belli bir tarihte yayınladığı burç yorumunun güneşin o ayki konumuna göre değil, binlerce yıl önceki konumuna göre hazırlandığı uzun zamandır biliniyordu! Fakat güneş, ay ve gezegenlerin gizemli bir şekilde hayatımızı yönettiğine inanan günümüz gökbilimcileri, haddi zatında binlerce yıl önce modası geçmiş olmasına rağmen yıldızların konumuna bağlı kalmaya devam ediyor!

O zaman tüm bu olanlar hakkındaki fikrimi space.com’un kardeş sitesi olan Live Science’taki bir röportajda belirtmiştim.

Gökyüzündeki Hayvanat Bahçesi

Gökbilimcilerin ve denizcilerin gökyüzünün haritasını çıkarmada yararlandıkları hayali koordinat sistemlerinin belki de en önemlisi, güneşin gökyüzünde takip ettiği yolu ifade eden ekliptiktir. Dünya’nın Güneş etrafındaki yıllık hareketinden dolayı, Güneş gök kubbede yıl boyu ekliptik boyunca hareket ediyormuş gibi görünür. O halde, teknik olarak, ekliptik Dünya’nın yörünge düzleminin gökyüzüne doğru genişlemesini veya yaptığı çıkıntıyı gösterir.

Ancak ay ve gezegenler de Dünya’nın yörüngesinden çok farklı olmayan yörüngelerde hareket ettiği için, bu cisimler gökyüzünde görülebildikleri zaman nispeten ekliptik çizgiye yakın dururlar. Başka bir deyişle, sekiz gezegenin aşağı yukarı aynı düzlemde hareket ettiği güneş sistemimizi tanımlamak için kullanabileceğimiz en iyi ifade “kısmen düz”dür.

Zodyak, ekliptiğin geçtiği 12 takımyıldızdan oluşur. “Zodyak” sözcüğü Yunanca kökenlidir ve “hayvan çemberi” anlamına gelir. Zodyak, İngilizcede “hayvanat bahçesi” anlamına gelen “zoo” kelimesiyle de ilişkilidir ve kuşaktaki takımyıldızların çoğunun hayvan adıyla anılmasından kaynaklanır (Aslan, Boğa, Yengeç gibi). Gök haritasında kolaylıkla tespit edilebilen bu isimler, milyonlarca burç meraklısına yabancı gelmez. Ancak, sorsanız aynı yıldızları gerçek gökyüzünde göstermekte zorlanırlar.

Gündüz yıldızları görebilseydik, güneşin bir Zodyak takımyıldızından diğerine yavaşça hareket ederek gökyüzünde bir yılda tam bir daire çizdiğini görürdük. Antik zamanlardaki astrologlar, güneşin burçlar kuşağındaki yerini, şafak vaktinde güneşin önünde doğması gereken son takımyıldızın yerini veya hava kararırken güneşten sonra batacak ilk takımyıldızın yerini bularak belirleyebildiler. Güneş de herhalde aralarında bir yerde olmalıydı. Bu durumda, her ay belli bir takımyıldız “Güneş’in Evi” unvanını alıyordu ve bu şekilde yıl içindeki her bir aylık sürece o ayın “Zodyak burcu” verildi.

Bu Yılancı Dediğimiz Adam Kim?

Değişikliğin burç meraklılarının içine dert olan yanlarından biri de 13. bir Zodyak burcunun eklenmesi.

Ekliptik Ophiuchus yani Yılancı Takımyıldızından geçmesine rağmen, bu takımyıldız 12 Zodyak burcu arasında sayılmıyor. Aslında güneşin Ophiuchus’tan geçişi, Ophiuchus’un yakınında bulunan ve gökbilimcilerin Akrep adını verdiği Scorpius’tan geçişinden daha uzun sürüyor. Scorpius’ta 23-29 Ekim tarihleri arasında, yani resmen bir haftadan daha kısa kalıyor. Daha sonra 30 Ekimde Yılancı’ya geçiyor ve 17 Aralık’a kadar yani iki haftadan daha uzun süre bu takımyıldızın sınırları içinde kalıyor. Ancak Yılancı Zodyak kuşağının üyesi sayılmadı ve böylece daha parlak ve belirgin olan Akrep takımyıldızına ötelenmiş oldu!

Neden 13 değil de 12 burç var? Bunu şöyle açıklayabiliriz: her bir burç 30 derece genişliğinde ve tüm burçların derece biriminden değerini hesaplarsak 12 x 30= 360 derece buluruz. Bu da gökyüzünde tam bir daire oluşturuyor. Fakat 360’ı 13’e bölersek her bir burcun açısını 27.6923 buluruz.

Sanırım Daily News’in Yılancı’nın düzenliliği sağlamak adına es geçildiğini söylerken kastettiği buydu.  [Monsters of the Night Sky: Strange Constellations to See in Fall]

22 Burç mu?

Ayrıca, ay ve gezegenler genellikle ekliptiğin tam kuzeyine veya güneyine doğru konumlanması, bazen zodyak kuşağı dışındaki pek çok yıldızın sınırına girmesine imkan veriyor. Örneğin, Venüs gezegeni 9-10 Mayıs 2017’de kısa süreliğine Cetus yani Balina takımyıldızının bir köşesinden geçecek. 29-31 Temmuz 2017’de ise Avcı (Orion) takımyıldızının simgelediğine inanılan avcı figürünü düşündüğümüzde, avcının elindeki sopaya denk gelen kısmının iç tarafında yer alacak.

Hayır, Orion da burçlar kuşağının daimi üyesi falan değil.

Ünlü astronomic hesapçı Jean Meeus, “More Mathematical Astronomy Morsels” [Daha Çok Matematiksel Gökbilim Parçası (Willmann-Bell, Inc. 2002)] adlı eserinde ayın ve Merkür’den Neptün’e kadar bazı gezegenlerin zaman zaman girebileceği tüm takımyıldızları belirterek aslında –buyrun sayın- 22 burç olması gerektiğine dikkat çekiyor. On iki klasik burca ve Yılancı’ya ek olarak Arabacı (Auriga), Balina (Cetus), Karga (Corvus), Krater (Crater), Suyılanı (Hydra), Avcı (Orion), Uçan At (Pegasus), Kalkan (Scutum) ve Altılık (Sextans) takımyıldızlarını sayabiliriz.

Joe Rao, New York Hayden Planetaryumunda öğretim görevlisi ve ziyaretçi öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Natural History dergisinde, Farmer’s Almanac ve başka yayınlarda astronomi alanında yazılar yazmaktadır. Kendisi aynı zamanda New York News 12 Westchester kanalında meteorologdur. 

Yazan: Joe Rao

Yazının Orijinal Linki

Bir Yorum Yazın

Yorum yazmak için tıklayın

İş’in Geleceğine Katıl

Bizi Takip Edin

Haber Bültenimize Abone Olun

error: İçeriğin İzinsiz Kopyalanması Yasaktır.